Een plotselinge daling bij Bitcoin (BTC) en Ethereum (ETH) zorgde dit weekend voor paniek op de cryptomarkt. Op grote exchanges als Binance en Coinbase werden hefboomposities snel afgebouwd. De verkoopgolf begon in de derivatenmarkt en sloeg over naar de spotmarkt. Toch laat de geschiedenis zien dat Bitcoin al zwaardere schokken heeft doorstaan.
Derivaten vergroten verkoopdruk
De meeste beweging kwam eerst uit futures en doorlopende contracten, de zogenoemde perpetuals. Bij deze producten gebruiken handelaren vaak hefboom, waardoor kleine prijsbewegingen grote effecten hebben. Als prijzen dalen, moeten posities extra onderpand storten of sluiten, wat extra verkoopdruk geeft. Zo wordt een normale correctie soms een korte, felle duik.
Exchanges sturen dit proces via risicomodellen en automatische margincalls. Als veel handelaren aan dezelfde kant zitten, kan een kettingreactie ontstaan. Dan komen er in korte tijd veel verkooporders op de markt. Dat drukt ook de spotprijs, waar zonder hefboom wordt gehandeld.
Voor Nederlandse en Europese beleggers is dit extra relevant omdat de grootste prijsschokken vaak buiten kantooruren hier plaatsvinden. Dan is de liquiditeit dunner en tellen grote orders zwaarder mee. Het resultaat is meer schommelingen in minuten, niet in uren of dagen.
Liquidaties versnellen de val
Wanneer de prijs te ver daalt, sluiten beurzen posities automatisch: een liquidatie. Dat zet directe verkooporders in de markt en duwt de prijs verder omlaag. Meerdere liquidaties kort na elkaar creëren een “cascade”. Zulke cascades duren meestal kort, maar zijn heftig.
Een liquidatie is het gedwongen sluiten van een hefboompositie door de beurs zodra het onderpand te laag is. Dit voorkomt dat een rekening negatief gaat, maar kan de markt tijdelijk extra naar beneden drukken.
Omdat liquidaties automatisch en tegelijk kunnen afgaan, verschuift de prijs soms tientallen dollars in seconden. Marktmakers verbreden dan hun spreads om risico te beperken. Voor gewone kopers en verkopers betekent dat tijdelijk slechtere prijzen en minder diepte in het orderboek.
Bij een cascade droogt de liquiditeit vaak op rond ronde niveaus, waar veel orders liggen. Pas als liquidaties afnemen, keren bied- en laatkant terug naar normalere afstanden. Dan stabiliseert de markt vaak snel.
Verleden toont zwaardere crashes
De recente daling voelt fors, maar eerdere klappen waren groter. In 2018 verloor Bitcoin vanaf de top ruim 80% in een lange bearmarkt. In maart 2020 halveerde de koers binnen dagen tijdens de wereldwijde coronaschok. En in november 2022 volgde opnieuw een diepe val na het FTX-debacle.
Vergeleken met die episodes is de huidige correctie korter en minder diep. Dat neemt de pijn niet weg, maar plaatst de beweging in perspectief. Bitcoin heeft vaker snelle dalingen overleefd en daarna nieuwe evenwichten gevonden. Die veerkracht is een terugkerend patroon in de geschiedenis van BTC.
Belangrijk is dat fundamentele kenmerken, zoals de vaste uitgifte en het wereldwijde netwerk, niet veranderen door een korte prijsbeweging. Marktsentiment draait vaak sneller dan de onderliggende technologie. Daardoor kan herstel ook onverwacht snel optreden als verkoopdruk wegebt.
Spotmarkt herstelt vaak sneller
Na een schok op de derivatenmarkt trekt het spotvolume vaak even aan en normaliseert daarna. Marktmakers keren terug, spreads worden kleiner en diepte komt terug. Dat zorgt voor stabielere prijsvorming. Pas daarna volgen doorgaans weer grotere posities in futures.
Voor handelaren zonder hefboom betekent dit dat de grootste risico’s liggen bij plotselinge slippage en hogere spreads, niet bij liquidaties. Koop- en verkooporders kunnen tijdelijk slechter gevuld worden. Wie limietorders gebruikt, heeft meer controle over de uitvoerprijs in onrust.
Stabielere spotmarkten helpen ook bij prijsontdekking na een paniekmoment. Als de prijs op spot beurzen blijft liggen, dwingt dat de afwikkeling in derivaten tot rust. Zo verdwijnt de extra hefboom uit het systeem en kan de markt opnieuw in balans komen.
Nederlandse impact blijft beperkt
Veel Europese platforms voor particulieren bieden vooral spot-handel aan en beperken hoge hefboom. Daardoor zijn cascades bij retail in de EU kleiner dan op wereldwijde derivatenbeurzen. Nederlandse gebruikers die via erkende Europese partijen handelen, lopen geen liquidatierisico op spot-posities.
Wel ervaren zij dezelfde volatiliteit: snelle koerssprongen en tijdelijk bredere spreads. Ook kunnen stortingen of opnames even trager zijn als platforms extra controles inschakelen. Dat is bedoeld om operationele risico’s te beperken tijdens piekdrukte.
Let op de basisfactoren die volatiliteit voeden: open interest in futures, funding rates en het verschil tussen futures- en spotprijzen. Als die spanningen afnemen, vermindert vaak ook de paniek. Voor BTC en ETH is dat vaak het eerste teken van stabilisatie na een schrikmoment.
